Yapay Zekâ ·
Yapay Zekâ ile Görsel Üretimde Kaynak, Doğruluk ve Tasarım
Yapay zekâ ile üretilen bir görsel ne zaman yanıltıcı olur? Kaynak kaydı, gerçeklik algısı, etiketleme ve sanat yönetimi kararlarını bir iş akışında topluyoruz.
Ajans Goril
Görsel bir iddiadır
Bir haberin ya da içeriğin yanındaki görsel, okura “bu böyle görünüyordu” der. Fotoğraf bunu doğal olarak iddia eder; illüstrasyon ise iddia etmediğini biçimiyle belli eder. Yapay zekâ ile üretilen görseller bu iki alanın arasında durur ve en büyük risk de buradan doğar: fotoğraf gibi görünen ama hiçbir zaman var olmamış bir an.
Bu yüzden yapay zekâ ile görsel üretirken ilk soru estetik değil, iddia sorusudur: Bu görsel neyi temsil ediyor ve okur onu neyin kanıtı sanabilir?
Bu soru yalnızca haber yayıncılarını ilgilendirmiyor. Bir markanın sosyal medya paylaşımında, bir ürün sayfasında ya da bir kurumsal sunumda kullanılan görsel de okura bir şey iddia eder. Ürünün gerçekte olmayan bir özelliği varmış gibi gösterilmesi ya da hiç yaşanmamış bir etkinlik anının paylaşılması, en iyi niyetle yapılsa bile güven kaybına yol açabilir.
Üretimden önce kaynak kaydı
Her görsel üretiminden önce kısa bir kaynak kaydı tutuyoruz. Bu kayıt hem ekibin neyi temsil ettiğini netleştirir hem de sonradan bir soru geldiğinde cevap verilebilmesini sağlar.
- İçeriğin dayandığı kaynak ve yayın tarihi.
- Görselin temsil edeceği fikir: olay, kavram ya da duygu.
- Gerçek kişi, marka ya da mekân içerip içermediği.
- Kullanılan araç ve üretim tarihi.
- Görselin altında okura gösterilecek açıklama metni.
Gerçeklik algısını tasarımla yönetmek
Gerçek bir olayı, kişiyi ya da ürünü anlatan içerikte fotogerçekçi bir yapay zekâ görseli kullanmamayı tercih ediyoruz. Bunun yerine kavramsal bir dil seçiyoruz: tipografik kompozisyonlar, soyut nesneler, heykelsi formlar, açıkça illüstrasyon olduğu anlaşılan çizimler.
Bu bir kısıtlama gibi görünse de sanat yönetimi açısından bir fırsattır. Haberi birebir resmetmek yerine haberin fikrine bir metafor bulmak, daha özgün ve daha akılda kalıcı görseller üretir. Aynı zamanda gerçek bir kampanyanın ya da markanın görselini taklit etme riskini de azaltır.
Etiketleme: kısa, görünür, doğru
Etiket, görselin hemen yanında ve okunabilir boyutta olmalı. “Temsili konsept görsel · Yapay zekâ” gibi kısa bir ifade çoğu durumda yeterlidir. Görsel yapay zekâ ile değil de elle ya da kodla hazırlanmışsa, ona yapay zekâ etiketi koymak da yanlıştır; “özgün temsili illüstrasyon” gibi doğru bir ifade kullanılmalıdır.
Etiketi yalnızca yasal bir zorunluluk olarak görmüyoruz. Okurla kurulan güven ilişkisinin bir parçası. Etiket ne kadar tutarlı kullanılırsa okur, etiketsiz bir görselin gerçekten fotoğraf olduğuna o kadar güvenir.
Örnek: olgu ile yorumu ayırmak
Goril Radar’da yayımladığımız “Bir şehrin dijital portresi” özel dosyası bu ayrımın bir örneği. Dosya, İstanbul’u izometrik bir dijital makete dönüştüren bir projeyi anlatıyor. Projenin nasıl üretildiğine ve platformun neler sunduğuna dair bilgileri kaynak habere atıfla aktardık; şehir, dikkat ve dijital kültür üzerine düşünceleri ise açıkça Goril Radar’ın editoryal yorumu olarak ayrı bölümlerde sunduk.
Kapak görselinde de aynı ilkeyi uyguladık. Projenin ekran görüntüsünü kullanmak yerine Boğaz’dan esinlenen soyut bir illüstrasyon hazırladık ve altına bunun projenin ekran görüntüsü olmadığını yazdık. Böylece okur hem metinde hem görselde neyin olgu, neyin yorum olduğunu ayırt edebiliyor.
Sanat yönetimi notu: her görsel için kısa bir brief
Yapay zekâ araçlarıyla çalışırken en sık yapılan hata, doğrudan bir istem yazıp çıkan sonuçlardan birini seçmektir. Bu yöntem hızlıdır ama görsellerin birbirine benzemesine ve markanın görsel diline yabancı kalmasına yol açar. Biz her görsel için önce kısa bir sanat yönetimi notu yazıyoruz.
Bu notta içeriğin ana mesajı, seçilen görsel metafor, renk paleti, kompozisyon ve tipografinin görselde yer alıp almayacağı bulunur. Not hazır olduktan sonra araçla üretim yapılır ve çıkan sonuç bu notla karşılaştırılır. Böylece seçim “en güzel görünen” yerine “en doğru anlatan” görsele göre yapılır.
Aynı yaklaşım, bir dizi içerik için tutarlı bir görsel dil kurmayı da kolaylaştırır. Her yeni görsel aynı notun bir varyasyonu olarak üretildiğinde, seri halinde bakıldığında da bir bütünlük oluşur. Bu da yapay zekânın hızını markanın karakterinden ödün vermeden kullanmanın en pratik yoludur.
Yayın öncesi kontrol listesi
Her yapay zekâ görselini yayına almadan önce aynı kısa listeden geçiriyoruz. Listeden geçemeyen görseli yayımlamak yerine daha sade bir tipografik kapak kullanmak her zaman daha güvenli bir seçimdir.
- Görsel gerçek bir an, kişi ya da ürün sanılabilir mi?
- Gerçek bir markanın logosu, ambalajı ya da kampanya görseli taklit ediliyor mu?
- Metin içeren alanlar okunaklı ve doğru mu?
- Mobil kırpımda anlam ve tipografi korunuyor mu?
- Etiket ve alternatif metin doğru ve görünür mü?
Sık sorulan sorular
Her yapay zekâ görseline etiket koymak gerekir mi?
Okurun görseli gerçek bir fotoğraf ya da belge sanabileceği her durumda etiket gereklidir. Tutarlı etiketleme, etiketsiz görsellere duyulan güveni de korur.
Haber görselinde yapay zekâ kullanmak doğru mu?
Gerçek bir olayı fotoğraf gibi canlandırmak yanıltıcıdır. Kavramsal, açıkça illüstrasyon olduğu anlaşılan ve etiketlenmiş görseller ise haberin fikrini anlatmak için kullanılabilir.